https://jac.ui.ac.ir/ آب و هواشناسی کاربردی fa daily 1 Tue, 21 Jun 2016 00:00:00 +0430 Tue, 21 Jun 2016 00:00:00 +0430 https://jac.ui.ac.ir/article_22686.html سرمای شدید و یخبندان‌‌ از مخاطرات مهم جوّی به‌‌ شمار می‌‌آیند که معمولاً در ایران سالانه خسارات فراوانی به محصولات کشاورزی و تأسیسات وارد می‌‌کنند. تحلیل سینوپتیکی - آماری این یخبندان‌‌ها به پیش‌‌بینی وقوع آنها و اتخاذ تصمیمات صحیح پیش از وقوع کمک می‌‌کند. در این تحقیق به‌ منظور تحلیل همدید امواج سرمای شدید نیمة‌شرقی کشور، داده‌های کمترین دمای ایستگاه‌های سینوپتیک طی دورة آماری 2000 تا 2010 از سازمان هواشناسی کشور دریافت شد. سپس با مطالعة 18 ایستگاه منتخب، ناهنجاری‌‌های کمترین دمای ایستگاه‌‌ها بررسی و ایستگاه‌هایی که کاهش ناگهانی دما به صورت هماهنگ در همة آنها رخ داده بود، روی نمودار مشخص شدند. با این روش 19 موج سرمایی با شدت‌‌های متفاوت، شناسایی و موج سرمای دسامبر 2003 به‌عنوان شدیدترین نمونة مطالعاتی بررسی شد. به ‌منظور تحلیل همدیدی مؤثر در وقوع این امواج و تعیین دلایل آن، داده‌‌های مربوط به دما، فشار سطح دریا، ارتفاع ژئوپتانسیل در ترازهای مختلف از سایت NCEP/NCAR برای دسامبر 2003 دریافت شد. نتایج نشان داد عامل اصلی افت شدید دما، نفوذ زبانه‌‌های پرفشار سیبری با فشار مرکزی بیش از 1040 هکتوپاسکال بوده که در اطراف دریاچة بایکال شکل گرفته است. در این الگو پرفشار سیبری با امتداد شمال شرقی - جنوب غربی وارد کشور شده و زبانة جنوبی آن گسترش شایان ملاحظه‌‌ای روی ایران و عربستان داشته است؛ به‌گونه‌ای که با ریزش هوای بسیار سرد از عرض‌‌‌های شمالی، دمای هوا را در منطقة وسیعی به زیر صفر برده است. در تراز 500، 700 و 850 هکتوپاسکال نیز مرکز ارتفاع زیادی قبل از شروع موج سرما در محدودة بین غرب دریاچة خزر و دریای سیاه قرار داشته که وجود این پدیده سبب بلوکه‌شدن ناوه روی شرق ایران و افغانستان شده است؛ در نتیجه با حرکت کند این ناوه، ایران برای مدت طولانی‌‌ در تأثیر منطقة همگرایی بالایی غرب ناوه بوده است؛ به‌طوری‌که برای مدت 7 روز بزرگترین بخش ایران به‌خصوص شرق و شمال شرق در تأثیر قسمت شرقی پشتة عمیقی قرار گرفته که در امتداد شمال شرقی تا عرض‌‌های جنب قطبی (56 درجة شمالی) امتداد یافته است. همچنین وجود جریانات شمالی در قسمت شرقی پشته سبب تداوم ریزش هوای سرد روی ایران شد.   https://jac.ui.ac.ir/article_24255.html   توفان‌های گردوغباری یکی از مخاطره‌آمیزترین بلایای طبیعی است که منشأ اقلیمی داشته است. در این پژوهش، بررسی آماری توفان‌های گردوغباری استان خراسان جنوبی در دورۀ آماری (2014-2000) نشان داد بهار بیشترین و پاییز کمترین توفان‌ها، ماه مارس بیشترین و ماه دسامبر کمترین تعداد توفان‌ها‌ را دارا بوده است؛ همچنین توفان‌ها بیشتر در روز و در ساعت 12 گرینویچ، ساعاتی پس از گرمایش روزانه رخ داده است. گل غبار هر ایستگاه نیز به‌صورت جداگانه در 16 جهت و 6 طبقه سرعت ترسیم شد که این امر نشان می‌دهد جهت باد در بیشتر توفان‌های گردوغباری درجهت شمال‌جنوب است و با جهت ناهمواری‌های استان مطابقت دارد. در ادامه به‌منظور تحلیل همدید توفان روز 17 آوریل 2004 که شدیدترین توفان استان رخ داده است، از آمار نقشه‌های جوّی در تراز سطح دریا و سطوح استاندارد 850،700 و 500 هکتوپاسکال استفاده شد. نتایج نشان داد منطقۀ بررسی‌شده در قسمت جلوی فرود قرار گرفته و ناپایداری و تمایل به صعود هوای قسمت جلوی فرود به دلیل واگرایی بالایی آن زیاد بوده است؛ همچنین استقرار سلول‌های کم‌فشار در مرکز کشور موجب هم‌گرایی و مکش هوا در سطح زمین شده که این امر گردوخاک را از بیابان‌های خشک مناطق مجاور به استان انتقال داده است. https://jac.ui.ac.ir/article_22687.html به ‌منظور بررسی ساختار جو در زمان رخداد طوفان‌های تندری در مناطق شمال شرق ایران از آمار ۴ ایستگاه همدید در منطقه استفاده شد. داده‌های مدنظر این تحقیق ابتدا کدهای وضعیت هوای حاضر (WW) مخابره شدة ایستگاه‌های واقع در منطقه بود. در ادامه طوفان‌هایی بررسی شدند که برابر یا بالاتر از صدک نود و پنجم و نود و نهم میلی‌متر بارش داشته‌اند. پس از استخراج روزهای همراه با طوفان تندری با مراجعه به تارنمای مرکز ملی پیش‌بینی‌های محیطی و علوم جو (NCEP/NCAR) داده‌های ارتفاع ژئوپتانسیل، فشار تراز دریا، نم ویژه، دمای هوا، رطوبت نسبی، مؤلفه‌های مداری و نصف‌النهاری باد دریافت شد. روی این داده‌ها یک تحلیل عاملی پایگانی انجام گرفت و پس از شناسایی عوامل، خوشه‌بندی و تیپ بندی روزهای همراه با طوفان تندری صورت گرفت. نتایج نشان داد ۱۲ عامل و ۴ تیپ در رخداد طوفان‌های تندری شمال شرق کشور در تراز میانی جو تأثیر دارند. دورة حاکمیت تیپ شمارة یک، فصل بهار؛ تیپ دو، زمستان و اواخر پاییز؛ تیپ سه، اواخر بهار و اوایل تابستان و تیپ چهارم در تابستان است. آرایش الگوهای فشار نیز نشان داد عامل اصلی رخداد طوفان‌های تندری در منطقه، ناوة عمیقی است که حاصل ریزش‌های سرد شمالگان یا عرضهای بالای جغرافیایی روی منطقه بود و یا بریدة کم‌فشاری که در شرق یا غرب ناحیة خزری مستقر شده و با ایجاد چرخندگی مثبت، رطوبت لازم را برای بارش‌های همرفتی فراهم کرده است. https://jac.ui.ac.ir/article_23220.html تغییر اقلیم، یکی از معضلات کنونی جامعة بشری است و تهدید و بلای سیارة زمین به شمار می‌آید. افزایش دمای کرة زمین سبب ایجاد تغییرات ژرف و وسیع در اقلیم‌های زمین و بروز تغییراتی در زمان و مکان پدیدة یخ‌بندان می‌شود. این مطالعه برای شناخت تغییرات فصل یخ‌بندان در استان همدان تلاش می‌کند؛ بدین منظور تاریخ وقوع نخستین یخ‌بندان پاییزه و آخرین یخ‌بندان بهاره از داده‌های روزانة حداقل دما در استان همدان، استخراج و بدین ترتیب فصل یخ‌بندان مشخص و روند خطی و تغییرات احتمالی آنها طی دورة بیست‌سالة 1993 تا 2012 تجزیه‌‌وتحلیل شد؛ بدین منظور مشاهدات به دو دهۀ مجزا تقسیم و مقایسه شد. نتایج این مطالعه نشان می‌دهد در هر دو دهه روند آغاز دورة یخ‌بندان به‌طرف اواخر پاییز است؛ یعنی دورة یخ‌بندان کوتاه و فشرده ‌شده است. این جابه‌جایی در دهۀ نخست شدیدتر از دهۀ دوم بوده است؛ این بدان معناست که در سال‌های اخیر، فصل یخ‌بندان با سرعتی نسبتاً کندتر به‌طرف اواسط زمستان در حرکت بوده است. برای طبقه‌بندی تغییرات فصل یخ‌بندان بر روی داده‌های میانیابی‌شده و براساس «متوسط فاصلۀ اقلیدسی» و به روش ادغام «وارد[1]»  تحلیل خوشه‌ای صورت گرفت. بر این اساس، استان همدان ازنظر تغییرات فصل یخ‌بندان به چهار منطقه طبقه‌بندی شد. منطقة یک و دو که مناطق شمالی استان‌اند، دارای اقلیم سردند و با بیشترین تغییرات، کوتاه‌شدن فصل یخ‌بندان را شدیدتر نشان می‌دهند. منطقة سه کوتاه‌شدن یخ‌بندان پاییز و بهار و فشردگی فصل یخ‌بندان را به‌طرف زمستان نشان می‌دهد و در منطقة چهارفصل، یخ‌بندان تغییر چشمگیری نداشته است. نتایج این پژوهش می‌تواند در پیش‌بینی تاریخ وقوع یخ‌بندان‌ها و کاربرد آن در برنامه‌ریزی‌های کشاورزی به کار گرفته شود. [1] Ward